Ba đôi găng tay, một chiếc ghế nóng: Bài toán thủ môn của đội tuyển Việt Nam

Buổi tập bắt đầu lúc bảy giờ sáng. Ba đôi găng tay nằm trên băng ghế nhựa ven đường chạy: một đôi đã sờn mép, một đôi còn nguyên tem, một đôi được buộc dây rất chặt vào cổ tay. Không ai trong ban huấn luyện nhắc đến chuyện chọn ai. Nhưng tôi để ý ba nhịp vào sân khác nhau. Người đi trước dừng lại kiểm tra cột dọc. Người đi sau đi thẳng vào vòng cấm, không nhìn ai. Người ở giữa cúi xuống, kéo lại dây giày hai lần trước khi đứng lên. Áp lực không nằm trên vai, nó nằm trong cách họ buộc dây giày.

Tôi đã đứng ở nhiều hành lang hơn tôi có thể đếm. Ở San Siro, ở Milanello, ở những sân tập không có khán giả. Nghề của tôi là nghe nhịp đập thật của một đội bóng trước khi nó biến thành tỉ số. Lần này, nhịp đập ấy dồn vào một vị trí duy nhất: khung thành đội tuyển Việt Nam.

Đội tuyển Việt Nam bước vào chu kỳ mới với tư cách đương kim vô địch khu vực. Thành tích ấy mang về không chỉ một chiếc cúp. Nó mang về một vấn đề mà ít đội bóng Đông Nam Á từng có: sự dư thừa chất lượng ở vị trí thủ môn.

Ba cái tên nằm trong tầm ngắm của huấn luyện viên Kim Sang-sik. Lê Giang Patrik, người đã chơi trọn giải đấu gần nhất, được đánh giá cao về sự ổn định và khả năng chơi chân. Nguyễn Filip, thủ môn có chiều cao lý tưởng, từng thi đấu ở châu Âu, nổi bật ở khả năng phát động từ phần sân nhà. Đặng Văn Lâm, người cũ, người đã đứng trong những trận đấu mà chỉ một sai lầm là tất cả sụp đổ.

Điều đáng nói: cả ba đều là những cái tên mang dòng máu Việt từ nước ngoài trở về. Đây không phải chi tiết nhỏ. Nó cho thấy mạng lưới tuyển chọn Việt kiều của bóng đá Việt Nam đã vận hành đủ lâu để tạo ra chiều sâu thật, chứ không chỉ vài trường hợp cá biệt. Một quốc gia có ba thủ môn đẳng cấp ở cùng một thời điểm sở hữu thứ mà phần lớn đối thủ trong khu vực không có: quyền lựa chọn.

Nhưng có một chi tiết trong các bản tin gần đây khiến tôi phải dừng lại. Thông tin về giải đấu tiếp theo, gồm thời điểm và tên gọi, xuất hiện với hai phiên bản khác nhau. Một bên nói giải sắp diễn ra. Một bên nói Việt Nam vừa bảo vệ thành công ngôi vô địch. Khi nguồn tin tự mâu thuẫn, người viết có trách nhiệm nói ra, không lấp đi. Tôi nêu ở đây vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến câu hỏi trung tâm: nếu giải đấu gần, thời gian tái hòa nhập của một thủ môn trở về rất ngắn.

Bây giờ đến phần khó nhất, và cũng là phần mà phần lớn bình luận bỏ qua. Chọn thủ môn không phải xếp hạng chất lượng. Đó là một quyết định chiến thuật. Ba người này không phải ba phiên bản của cùng một mẫu thủ môn. Họ là ba hệ thống phòng ngự khác nhau, mặc cùng một chiếc áo.

Nguyễn Filip cho phép đội bóng dâng hàng phòng ngự cao hơn. Anh có thể nhận bóng trong chân, thoát pressing, phát động từ tuyến dưới. Khi anh ở trong khung thành, toàn bộ hàng thủ có thể chơi cao hơn mười mét. Đó không phải chi tiết nhỏ. Mười mét ấy là khoảng cách giữa phòng ngự chủ động và phòng ngự chịu trận.

Lê Giang Patrik cho điều ngược lại, nhưng theo cách tốt. Anh không cần đội chơi cao để chơi tốt. Anh cần hàng thủ hiểu anh. Sau một giải đấu trọn vẹn, sự hiểu nhau ấy đã thành phản xạ. Hậu vệ biết khi nào anh ra, khi nào anh ở lại. Ở bóng đá quốc tế, nơi các đội chỉ gặp nhau vài tuần mỗi năm, sự ăn ý thường đánh bại lợi thế cá nhân nhỏ.

Đặng Văn Lâm mang thứ không thể tập. Kinh nghiệm trong những trận đấu mà áp lực lớn đến mức tay chân tê cứng. Anh đã đứng đó, đã sống sót, đã đi tiếp. Đó là tài sản hiếm. Nhưng tài sản ấy có hạn sử dụng.

Điểm mấu chốt mà ít người nói ra: quyết định này không nằm ở việc ai giỏi nhất, mà ở việc Kim Sang-sik muốn hàng thủ của mình chơi ở đâu. Chọn một thủ môn chơi chân là chọn một hàng phòng ngự dâng cao. Chọn một thủ môn thiên về phản xạ là chọn một khối phòng ngự lùi sâu, nhường thế trận. Hai lựa chọn ấy không thể trộn lẫn giữa chừng trong một trận đấu lớn.

Và đây là điều tôi nhận ra khi nhìn ba người khởi động sáng nay: cả ba đều đang chuẩn bị cho hai kịch bản khác nhau. Đó là lý do không ai trong số họ biết mình sẽ bắt chính. Đó cũng là lý do hàng thủ chưa biết mình sẽ chơi cao hay thấp.

Bên ngoài nhìn vào và thấy một câu chuyện đẹp. Ba thủ môn giỏi, chọn ai cũng được. Truyền thông gọi đó là cơn đau đầu dễ chịu. Cách nói ấy nghe nhẹ nhàng, nhưng nó bỏ qua một thứ.

Sự dư thừa chất lượng ở vị trí thủ môn không giống sự dư thừa ở vị trí tiền đạo. Với tiền đạo, bạn có thể xoay tua theo trận, theo đối thủ, theo thể lực. Với thủ môn, bạn không thể. Một thủ môn chơi tốt thì không ai thay. Một thủ môn bị thay thì mất niềm tin. Giữ ba người cùng đẳng cấp trong một khung thành chỉ có một chỗ đứng, đó không phải bài toán lựa chọn, đó là bài toán quản trị con người.

Và có một rủi ro cụ thể mà ít ai nói: thay thủ môn muộn phá vỡ sự ăn ý của hàng thủ. Nếu Kim Sang-sik để Lê Giang Patrik chơi suốt giải rồi tung Nguyễn Filip vào một trận quyết định, hàng hậu vệ phải học lại toàn bộ phản xạ trong vài buổi tập. Ở bóng đá đỉnh cao, đó là khoảng thời gian mà đối thủ chỉ cần một đường bóng dài để khai thác.

Tôi đã thấy điều này xảy ra nhiều lần. Ở Milan, một thủ môn trở về sau chấn thương được tung vào sân vì tên tuổi lớn hơn. Ba trận sau đó, hàng thủ như người mất trí nhớ. Trong phòng thay đồ, danh tiếng tan nhanh hơn băng ghim.

Vậy nên câu hỏi thật không phải ai giỏi nhất. Câu hỏi thật là Kim Sang-sik dám trả giá bao nhiêu cho sự thay đổi. Đó là câu hỏi về can đảm, không phải về chuyên môn.

Tôi sẽ không nói ai sẽ bắt chính. Không ai đứng cuối hành lang mà dám nói điều đó vào lúc này. Nhưng tôi để ý một chi tiết nhỏ. Sau buổi tập, người thủ môn trẻ nhất ở lại thêm hai mươi phút. Anh tập phát bóng dài, một mình, không có ai nhặt bóng cho. Những quả bóng lăn ra tận đường biên, anh đi nhặt từng quả. Không phàn nàn, không nhìn đồng hồ.

Chi tiết ấy không nói lên ai sẽ được chọn. Nó nói lên ai đang hiểu rằng mình phải giành lấy vị trí bằng chính đôi chân, chứ không bằng hồ sơ.

Với bóng đá Việt Nam, sự dư thừa ở vị trí thủ môn là một dấu hiệu trưởng thành. Nhưng trưởng thành không chỉ là có nhiều lựa chọn. Trưởng thành là biết chọn một, và biết nói với hai người còn lại rằng họ vẫn cần thiết. Kim Sang-sik sẽ phải làm cả hai việc ấy cùng lúc, trước khi tiếng còi khai cuộc vang lên.

Khi sân vận động trống, tôi mới hiểu tiếng vỗ tay thật sự là gì. Nó không dành cho người bắt chính. Nó dành cho người ngồi lại trên băng ghế mà vẫn giữ được phong độ trong im lặng.